« Ga terug naar de Groene Kerken Website

Duurzaam (warm) watergebruik

Waarom 

Door klimaatverandering ontstaat op steeds meer plaatsen wereldwijd waterschaarste. In veel landen is te weinig water voor eigen gebruik en een gezonde economie. Ook in Nederland zullen we vaker te maken krijgen met droge periodes. Daardoor zijn er in ons land steeds meer inspanningen nodig om de watervoorziening op orde te houden. Er is veel winst te behalen op het besparen van drinkwater. Het gebruik van warm water kost bovendien veel energie.

Informatie 

Water is vooral nodig voor keuken-doeleinden, toiletten en wastafels. Hoeveel er wordt gebruikt en met welke temperaturen is sterk afhankelijk van het soort (kerk)gebouw en waarvoor het (kerk)gebouw wordt gebruikt. Het varieert van minimaal voor oude traditionele kerkgebouwen die bijna alleen voor de eredienst worden gebruikt tot behoorlijk fors voor (gemeenschap)gebouwen met veel nevenruimtes die de hele week worden gebruikt/verhuurd voor zeer uiteenlopende doeleinden. 

De verdere uitwerking van deze paragraaf is gericht op warm water omdat het warm maken energie vraagt. Het gebruik van koud water zal in de meeste kerkgebouwen minimaal zijn maar let toch op de volgende punten, om zo onnodige verspilling van drinkwater te voorkomen:

  1. Voorkom onnodig watergebruik door stromingsbegrenzers op kranen.
  2. Gebruik alleen toiletten met een waterbesparingsknop.
  3. Maak voor het bewateren van de kerktuin gebruik van regentonnen.
  4. Regenwater kan ook voor veel andere zaken gebruikt worden. Is er mogelijkheid voor grotere aanpassingen, dan is het de moeite waard om de mogelijkheden van gebruik van hemelwater te verkennen. Verschillende burgerlijke gemeentes geven hier ook subsidie op. Zie bijvoorbeeld hier.
  5. Controleer periodiek op waterlekkages.
  6. Controleer periodiek het waterverbruik en vergelijk dit met andere kerkgebouwen.
  7. Sluit buitenkranen in de winter af of vervang ze door een speciale kraan die niet behoeft te worden afgesloten. Gebruik alleen kranen die met een speciale sleutel worden open of dicht gedraaid. 

Warm water

Warm water kan op veel manieren worden gemaakt. Voor (kerk)gebouwen zijn dat met name:

  1. Combiketels die als hoofdfunctie de warmwaterlevering voor de verwarming verzorgen. Het thermisch rendement van het warm water leveringsdeel is sterk afhankelijk de volgende punten:
    1. De hoeveelheid water per vraagmoment. 
    2. Moet het warme water altijd direct beschikbaar zijn? 
    3. De afstand van ketel naar leveringspunt. 
    4. De kwaliteit van de isolatie van de leidingen. 
    5. Wordt het warme water wel of niet continu rondgepompt?
  2. Gasgestookte ketels die alleen het warme water verzorgen. Voor aandachtspunten zie punt 1. Oude open gasgeisers voor zover nog aanwezig zo snel mogelijk vervangen.
  3. Elektrische boilers zijn er in diverse uitvoeringen en capaciteiten. De meest gebruikte uitvoeringen zijn de traditionele “boilervaten”, kleine doorstroomboilers die vaak in keukenkastjes worden geplaatst en diverse soorten cookers die als een soort kraan worden geplaatst. 
  4. Duurzaam warm water kan worden gemaakt met een thermisch zonne-energiesysteem: vlakke plaatcollectoren of heat pipes. Ook een combinatie met een zonnestroom-systeem (zogenaamde PVT- panelen) is mogelijk. Voor deze opties wordt momenteel subsidie verleend. De aanschafprijzen zijn hoog, in de zomer is er een groot aanbod en in de winter is de levering minimaal en een back up noodzakelijk.  Voor de meeste kerkgebouwen zal dit geen haalbare optie zijn of het moet in combinatie met lage temperatuurverwarming kunnen worden uitgevoerd. 
  5. Wanneer de verwarming van het kerkgebouw met een warmtepompinstallatie wordt uitgevoerd of wordt aangesloten op een collectieve warmtebron dan is het verstandig om na te gaan of de warmwatervoorziening hierin geïntegreerd kan worden.
  6. Meer informatie over het thema verwarming is te vinden in een apart hoofdstuk.

Een speciaal aandachtspunt is de legionella problematiek. Om een legionella besmetting te voorkomen is het noodzakelijk dat de warm water temperatuur (regelmatig) minimaal 60 ⁰C is of dat de leidingen periodiek worden doorgespoeld. Uw waterleverancier kan u informeren over eventuele risico’s en mogelijke maatregelen.

Hoe

Daartoe dienen de volgende stappen te worden gezet:

  1. Inventariseer de aanwezige installaties op techniek, thermische efficiency en kwaliteit.
  2. Inventariseer de daadwerkelijke warmwatervraag.
  3. Analyseer met de gebruikers/beheerders de warmwatervraag. Moeten wastafels wel een mengkraan met keuze warm water hebben? Is er altijd direct een grote capaciteit beschikbaar via grote boilers en rondpompen warm water terwijl er maar incidenteel gebruik is? 
  4. Zijn er plannen om apparatuur aan te schaffen, te vervangen of te verwijderen die nu warm water verbruiken? Denk bijv. aan hotfill vaatwassers en wasmachines.
  5. Maak op basis van de resultaten een plan voor aanpassing van de warmwatervoorzieningen

Deze aanpak zal alleen lukken met een volledig transparante aanpak en betrokkenheid van de verantwoordelijke gebruikers en beheerder(s). Zorg dus dat die er is.


Ervaring

De Prot. gem. Colmschate-Schalkhaar ligt ongeveer 8 meter boven de zeespiegel en heeft mooie  grond wat water snel absorbeert. De kerk is aangesloten op het oude rioleringssysteem waarbij regenwater en water van het toilet niet gescheiden worden afgevoerd. Zij is bezig met klimaatadaptatie waarbij gekozen is voor aansluiten van de regenpijp op de drainagebuis in een bed van grind en omwikkelt met worteldoek. In de binnentuin wordt het gras 5 á 10 cm lager gelegd dan het tegelpad waardoor een mini-wadi ontstaat. Kortom een beter klimaat begint in eigen straat.

 

Abdij Koningshoeven te Berkel-Enschot  is een rooms-katholieke gemeenschap van monniken die behoren tot de Orde van de Trappisten. Ze zijn sinds 1881 gevestigd op een groot terrein van 160 ha. even buiten de stad Tilburg. De gemeenschap wil een plek zijn waar je God, jezelf en de ander kunt ontmoeten in een leven van soberheid, stilte en solidariteit. Het evangelie van Jezus Christus staat daarbij centraal. Ze voorzien in hun eigen levensonderhoud door het maken van biologische producten zoals bier, kaas, brood, chocolade en jam. Aangezien een bierbrouwerij en een kaasmakerij waterverslinders zijn en vervuilers zijn ze in 2018 begonnen met de bouw van een ecologische waterzuiveringsinstallatie. Deze was in het najaar van 2018 klaar en is dan de 1e van zijn soort in Nederland. Het gebruikte water, alle afvalstromen, worden gezuiverd en voor een deel hergebruikt en voor een deel teruggegeven aan de natuur. Ze leven in een van de droogste gebieden van Brabant. De noodzaak om te bezuinigen en de wens om te verduurzamen vielen hier prachtig samen.

Meer informatie 

 

Heb je de smaak te pakken?

Wil je aan de slag binnen jouw kerk?

Download startpakket
  1. Vorm een groep en zoek medestanders
  2. Overleg samen met welke stap jullie kerk kan starten
  3. Stel vast wat je nodig hebt om te starten
  4. Overleg de voorgenomen actie met de kerkraad
  5. Plan een datum waarop je gaat starten
bee
x
bee

GroeneKerkenactie stimuleert kerken om te verduurzamen en groener te worden. Beantwoord de 12 vragen van de GroeneKerkentest en ontdek hoe groen jouw kerk is.

Doe de test